Designing an open policy-making model for public sports in Iran with an emphasis on good governance

در جهان امروز، توسعه از مفاهیم کلیدی است که در مطالعات مختلف سیاسی، جامعه شناسی، اقتصادی و فرهنگی به آن اشاره شده و می شود و به عنوان یک عامل تفکیک کننده کشورها و مناطق مطرح می گردد. هدف اصلی توسعه، ارتقاء سطح زندگی و کیفیت زندگی مردم است. از سوی دیگر ورزش یکی از ارکان اساسی فعالیت‌ها و برنامه‌ریزی‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است و به عنوان مقوله‌ای فرهنگی یک پدیده مفید اجتماعی محسوب می شود که تاثیرگذاری بسیار عمیقی در توسعه کشورها دارد. بنابراین توسعه ورزش از دغدغه‌های اصلی هر کشوری من جمله جمهوری اسلامی ایران است. اما پدیده انقلاب و سپس جنگ تحمیلی همه نهادهای جامعه از جمله ورزش را تحت تاثیر خود قرار داد و عملا فرصتی برای رسیدگی عمیق به این موضوع باقی نماند. بعد از پایان جنگ و شروع بازسازی کشور، بخش ورزش هم مانند سایر بخش های اجتماعی در برنامه های توسعه مورد توجه قرار گرفت. بنابراین لزوم تبیین عوامل موثر در رشد و توسعه این ابزار و بازنگری، تغییر و تحول اساسی در اهداف، سیاست ها، برنامه ها و روش های اجرایی ورزش می تواند در نیل به اهداف و سیاست های استراتژیک کشور موثر واقع گردد. به همین دلیل در طول دهه های گذشته، مفاهیم مختلفی تلاش کرده‌اند تحول در نحوه حکمرانی را تصویر کنند؛ از مفهوم «دولت الکترونیک» گرفته تا مفهوم تازه‌تری نظیر «دولت مشارکتی» و یا جدیدترین و کامل ترین مفهوم از دولت با عنوان «حکومت باز» همچنین داده باز آن داده‌ای است که امکان استفاده یا باز استفاده (به معنی پردازش و ترکیب با دیگر داده‌ها برای دستیابی به داده‌های جدیدتر) آزاد و رایگان هرکس از آن برای مطالبه قانونی و مشخص می باشد. حکومت باز راهبردی جدید و مترقی پیرامون این است که دولت ها چگونه با مردم از طریق فناوری های ارتباطی و با استفاده از روش هایی نوآورانه اارتباط برقرار می کنند. این رویکرد دولت ها را قادر می سازد تا از جانب شهروندان و هر زمان که نیاز است طلب یاری و کمک نماید، مثلاً در حل مشکلات همیشگی، که نتیجه نهایی وجود نهادهایی اثربخش و یک دموکراسی قدرتمندتر خواهد بود. سیاست‌گذاری پشت درهای بسته دیگر جوابگوی شرایط کنونی نبوده و نگرانی از پیامدهای آن موجب شکل‌گیری رویکردهای جدیدی در عرصه سیاست‌گذاری و حکمرانی شده است که یکی از این رویکردها، بحث سیاستگذاری باز است. با بررسی ادبیات نظری پژوهش مشخص شد که در خارج از کشور پژوهش‌هایی به بررسی وضعیت و اجرای اصول تئوری سیاست گذاری باز و حکمرانی خوب در سازمان‌های ورزشی ملی و بین المللی پرداخته اند، و شاخص های دیگری را علاوه بر شاخص های هشت گانه سازمان ملل در چهارچوب تئوری تبیین کرده‌اند اما هیچ مدلی که مبتنی بر اصل اساسی مفهوم سیاست‌گذاری باز با رویکرد حکمرانی مطلوب یعنی مشارکت توامان نهاد دولتی ورزش، جامعه مدنی و مردم و بخش خصوصی باشد ارائه نکرده‌اند ضمن اینکه بررسی‌های محقق نشان داده چنین تحقیق در ایران انجام نشده است و این امر موجب خلاء علمی شده است و برای رفع چنین خلاء علمی انجام این تحقیق ضرورت دارد.

هدف از انجام تحقیق حاضر شناسایی عوامل موثر بر سیاست‌گذاری باز ورزش همگانی ایران با تاکید بر حکمرانی مطلوب بود. تحقیق حاضر از نظر ماهیت پژوهش، اکتشافی- کاربردی؛ نحوه و روش پژوهش، کیفی و روش تجزیه و تحلیل داده ها تئوری داده بنیاد به شیوه استراس و کوربین و منبع گردآوری داده‌ها شامل مصاحبه بود. جامعه آماری متشکل از مدیران سطح ستادی وزارت ورزش و جوانان، فدراسیون ورزش‌های همگانی و اعضا هیات علمی آشنا به ادبیات تحقیق بود. در پژوهش حاضر نظرات 15نفر از افراد خبره در طی مصاحبه نیمه ساختار یافته به روش هدفمند تا رسیدن به حد اشباع نظری جمع آوری گردید. پایایی مصاحبه‌ها نیز با استقاده از روش مطالعه توافق درون موضوعی 84/0 بدست آمد. برای تحلیل داده‌ها از روش مقایسه مداوم در طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد. به منظور تجزیه و تحلیل مصاحبه های انجام شده از روش گرندد تئوری استفاده شد. این روش دارای سه مرحله می باشد. مرحله اول کدگذاری باز انجام می‌شود. در کدگذاری باز فرآیند تحلیل است که از طریق آن، مفاهیم شناسایی شده و ویژگی‌ها و ابعاد آن‌ها در داده‌ها کشف می‌شوند. در این مرحله نظریه پرداز داده بنیاد، مقوله‌های اولیه اطلاعات در خصوص پدیده در حال مطالعه را، به وسیله بخش بندی اطلاعات شکل می دهد. به عبارت دیگر به منظور استخراج داده ها از مصاحبه‌های انجام شده در مرحله کدگذاری باز بعد از پیاده سازی مصاحبه‌ها به متن، کدگذاری باز به صورت کدگذار مفاهیم کلیدی انجام می‌شود. و با تجزیه و تحلیل متن مصاحبه‌های موجود کدهای باز اولیه ایجاد می‌شود. در این تحقیق کد باز اولیه از 15 مصاحبه انجام شده 340 بدست آمد و پس از خلاصه سازی کدهای مشابه عداد کدهای باز نهایی 170 کد بدست آمد. در مرحله دوم کدگذاری محوری انجام شد. کدگذاری محوری، فرآیند ربط دهی مقوله ها و پیوند دادن مقوله ها در سطح ویژگی ها و ابعاد است. این کدگذاری به این دلیل محوری نامیده می شود که کدگذاری حول محور یک مقوله تحقق می یابد. در این مرحله مقوله ها، ویژگی ها و ابعاد حاصل از کدگذاری باز تدوین شده و سر جای خود قرار می گیرد تا دانش فزاینده‌ای در مورد روابط ایجاد گردد.

از این رو پس از گردآوری اطلاعات و تحلیل داده های جمع آوری رابطه علی: همکاری بین بخشی موجب ایجاد و توسعه پدیده محوری می شود. از این رو مقوله همکاری بین بخشی به همراه ویژگی های آن شناسایی نهادها و دستگاه های همکار، تحلیل ذینفعان کلیدی (ارزیابی تأثیر و تعهد)، همسان سازی مفاهیم و خلق یک ادبیات مشترک، برنامه اجرایی همکاری مشترک و... به عنوان شرایط علی در نظر گرفته شد. راهبردها: اصلاح ساختار ورزش همگانی (فراهم نمودن به موقع زیرساخت های اجرا برای مجریان سیاست، اصلاح ساختار نهادهای سیاست گذاری ورزشی، بهبود نگرش مدیران دولتی سطوح مختلف و...)، شبکه سازی (ظرفیت سازی سازمان ها، ظرفیت سازی نهادهای متولی ورزش انتقال تجارب، فرایند همکاری بین بخشی، بکه سازی انتقال تجارب و ...). بستر حاکم: فناوری و رسانه های اجتماعی (سامانه های فعال مبتنی بر فناوری، استراتژی طراحی محتوا، یکپارچگی محتوا، وجود الزامات فنی– تکنولوژیکی و وجود کانال های نظرسنجی اجتماعی). پیامدها: پیادمانی (فراهم نمودن به موقع زیرساخت های اجرا برای مجریان سیاست، اصلاح ساختار نهادهای سیاست گذاری ورزشی و بهبود نگرش مدیران دولتی سطوح مختلف و...) می باشد.

نتایج نشان داد که 340 کد در مرحله کد گذاری باز و 9 محور در کدگذاری محوری بدست آمد و در نهایت مدل عوامل موثر بر سیاست گذاری باز ورزش همگانی ایران با تاکید بر حکمرانی مطلوب با هشت عامل شبکه سازی، فناوری و رسانه های اجتماعی، همکاری بین بخشی، قانونگذاری و سیاستگذاری، مشارکت همگانی، اقتصاد رفتاری، توانمندسازی و اصلاح ساختار ورزش همگانی ارائه گردید. بنابراین استفاده از ظرفیت سیاستگذاری شورای عالی انقلاب فرهنگی و بویژه کمیسیون فرهنگی تربیت بدنی و ورزش کشور، سازمان‌های مردم نهاد، هیأت‌های ورزشی در امر سیاست‌گذاری پیشنهاد می شود. به طور کلی علی رغم برنامه ریزی منسجم و هدفمند بسیاری از دستگاه های متولی ورزش همگانی، به نظر می‌رسد یکپارچه نبودن سیاستگذاری‌های ورزش در وزارت ورزش و جوانان و فدراسیون‌ها، شهرداری‌ها، آموزش و پرورش و ... زمینه برخی موازی کاری‌ها و همچنین هدررفت سرمایه‌ها را فراهم کرده است. سیاست‌گذاری باز در این عرصه، موضوعی نو و جدید است که در دستور کار نهادهای بین المللی و دولت های توسعه یافته قرار گرفته است. کشورهای مختلف در حال توسعه نیز در حال حرکت به سمت این پارادایم جدید عرصه حکمرانی و اداره عمومی هستند. یکی ار ابتدایی ترین و ضروری ترین اقدامات برای تحقق داده حکومتی باز در ورزش قهرمانی کشور، شناسایی عوامل موثر و بالفعل موجود است با توجه به مشخص شدن عوامل موثر بر سیاست-گذاری باز ورزش همگانی ایران با تاکید بر حکمرانی مطلوب سیاست‌گذاری می‌توان شبکه‌سازی و توسعه شبکه‌های فعال ملی و استانی در حوزه ورزش همگانی، توسعه مشوق های مشارکت بخش خصوصی در سرمایه گذاری های حوزه ورزش همگانی، رفع کوتاه مدت نگری به مشارکت بخش خصوصی به عنوان حامی مالی و ضرورت توجه به نیازهای بخش خصوصی در حوزه ورزش همگانی و طراحی برنامه مشارکت برد- برد، لزوم فرایند همکاری،های بین بخشی در ورزش همگانی مبتنی بر برنامه، سیاستگذاری تعاملی (نه یک طرفه)، استفاده موثر از نظرات مردم و ذینفعان کلیدی در فرایند سیاستگذاری، آماده تغییر سیاست ها بر مبنای نظرات مردم و ذینفعان کلیدی، اطلاع رسانی نحوه و فرایند سیاستگذاری مطلع (مردم و ذینفعان)، خلق رضایت در مردم به دلیل مشارکت جویی سیاستگذاران در فرایند سیاستگذاری، استفاده از فناوری های نوین بویژه شبکه های اجتماعی، ایجاد فرایند تبادل دانش، تجارب، طراحی اقدامات مشترک و همچنین به اشتراک گذاری ظرفیت‌ها و منابع؛ تقویت رویکرد جامعه فعال (بهبود نگرش ها و آگاهی های عموم مردم نسبت به ورزش و فعالیت بدنی منظم)، تقویت رویکرد مردم فعال (طراحی رویدادهای ملی، منطقه ای، استانی، شهری و استانی اثربخش متناسب با نیاز مخاطبان)، تقویت رویکرد محیط فعال (بهبود طراحی شهری و بهبود وضعیت زیرساخت های ورزشی با تأکید بر اماکن ورزشی ارزان و در دسترس)، تقویت رویکرد سیستم فعال (هم افزایی و بهبود همکاری های بین بخشی در حوزه ورزش همگانی) پیشنهاد می شود. در نهایت اگر چه امکان دارد برآورده کردن پیشنهادات عنوان شده چندان آسان و در دسترس مخاطب‌های مد نظر نباشد اما یافته‌ها به روشنی توانست به گام‌های مهمی اشاره کند که می‌توانند منجربه بهبود وضعیت موجود سیاست-گذاری باز برای رسیدن به وضعیت مطلوب شود. امید است مدیران وزارت ورزش، فدراسیون ورزش‌های همگانی و تمامی دست اندرکاران حوزه ورزش همگانی در بهبود سیاست های اتخاذ شده متناسب به عنوان شده برای توسعه تکنیک‌های جدید در مدیریت و در نتیجه رشد و پیشرفت این سازمان‌ها در عرصه های داخلی و بین المللی استفاده لازم را ببرند.